آرتروز و جراحی تعویض مفصل هیپ

مفاصل زانو و هیپ

زانو مفصلی ‌است که سه استخوان ران (Femur)، درشت نی (Tibia) و کشکک (Patella) در ساختمان آن شرکت دارند. مفصل زانو به وسیله یک کپسول مفصلی، غشای سینوویال(حاوی مایع سینوویال) و رباط‌ها احاطه می‌شود. مایع سینوویال (Synovial Fluid) باعث کاهش اصطکاک مفصلی می‌گردد و در تغذیه غضروف‌های مفصل نیز نقش دارد. در مفصل زانو، انتهای استخوان ران با سر استخوان درشت نی (استخوان بزرگتر ساق پا) در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

مفصل ران یا مفصل هیپ یک مفصل سینوویال از نوع گوی و کاسه‌ای است که از قرار گرفتن سر استخوان ران در داخل حفره استابولار (حفره حقه‌‌ای استخوان هیپ) ایجاد می‌گردد. این مفصل بزرگترین مفصل بدن پس از مفصل زانو است و از ویژگی‌های مهم آن، داشتن ثبات و در عین حال تحرک است. مفصل ران در انتقال وزن بدن از کمربند لگنی به اندام‌های تحتانی نقش دارد.

hip-1

یکی از اصلی‌ترین بیماری‌هایی که می‌تواند دردهای شدید مفصلی را به وجود آورد، تورم مفاصل (آرتروز) است.

آرتروز مفصل

تورم مفصل که شایع‌ترین نوع آن آرتروز (Arthritis) نام دارد بیماری است که موجب تخریب مفصل می‌گردد. در این بیماری غضروف به مرور زمان تحلیل می‌رود و در نتیجه استخوان بدون واسطه به مفصل سایش می‌یابد. این بیماری معمولاً افراد بالای 50 سال را درگیر می‌کند و در افرادی که اضافه وزن دارند زودتر ظهور می‌یابد؛ به طوری که کاهش وزن معمولاً می‌تواند علائم بیماری را تا حدی بهبود دهد. این بیماری ممکن است ریشه ژنتیکی و زمینه خانوادگی داشته باشد. از عوامل دیگری که می‌تواند آسیب و آرتروز مفصل را به وجود آورد، وارد شدن ضربه و شکست‌ استخوان‌های اطراف مفصل است (شکستگی‌های داخل مفصل). همچنین بسیاری از بیماری‌های روماتیسمی با درگیر کردن مفاصل منجر به تخریب و آرتروز مفصل می‌شوند. گاهی نیز در اثر اختلال در خونرسانی به استخوان ناحیه مفصل، استخوان سر ران یا زانو دچار نکروز گردیده و به اصطلاح استخوان سیاه شده و حالت پوسیدگی می‌گیرد (همچون پوسیدگی دندان). در این شرایط، استخوان مرده در سطح مفصل حاصل می‌شود که این امر می‌تواند بر اثر مصرف طولانی مدت داروهای کورتون‌دار با دوز بالا، مصرف بیش از حد الکل، بعضی بیماری‌های خونی و غیره رخ دهد.

hip-2

علائم آرتروز مفصل

رایج‌ترین علائم این بیماری عبارتند از:

  • درد هنگام فعالیت
  • محدود شدن دامنه حرکت
  • خشکی و سفتی مفصل
  • لنگیدن

در مورد زانو علائم دیگری نظیر حساس بودن مفصل، حس از جا در رفتگی مفصل و تغییر شکل و کجی مفصل نیز ممکن است ظهور یابد.

تشخیص

بررسی بیماران برای تشخیص این عارضه با معاینه بالینی و تصویربرداری x-ray شروع می‌شود. این دو روش می‌توانند پایه بررسی‌های بعدی قرار گرفته و روند پیشرفت بیماری را مشخص کنند. در مراحل بعدی ممکن است بسته به شرایط بیمار تصویربرداری MRI نیز صورت گیرد که می‌تواند محل ضایعه را با دقت بیشتری تعیین کند. در صورت عدم دسترسی به MRI ممکن است از CT استفاده شود.

درمان

درمان این بیماری از ساده‌ترین روش‌ها شروع شده و سپس بر اساس شرایط بیمار و تشخیص پزشک ممکن است درمان‌های پیچیده‌تر پیشنهاد شوند. برخی از این روش‌های درمانی عبارتند از:

  • کاهش وزن که احتمالاً یکی از مؤثرترین روش‌ها است اما متأسفانه کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد؛
  • اصلاح حرکات که شامل محدود کردن برخی حرکات مضر و یادگیری تمرینات مفید است؛
  • استفاده از وسایل کمکی برای راه رفتن مثل عصای دستی یا زیر بغلی که در دست مخالف مفصل آسیب دیده مورد استفاده قرار می‌گیرد تا بار وارد بر روی آن را کم کند؛
  • فیزیوتراپی که منجر به تقویت عضلات اطراف مفصل شده و می‌تواند بار وارد بر روی مفصل را کم کند. جلوگیری از آتروفی عضلات یکی از روش‌های مهم در حفظ عملکرد مفاصل است؛
  • استفاده از داروهای ضد التهابی که درد و التهاب را کاهش می‌دهند؛
  • جراحی تعویض (کامل یا نیمه) مفصل که در آن بقایای غضروف و استخوان پوسیده برداشته شده و مفصل فلزی یا پلاستیکی جایگزین آن می‌شود.

در مورد مفصل زانو علاوه بر روش‌های فوق، تزریق کورتیزون، تزریق سینویکس (سیال مفصلی که باید جایگزین سیال طبیعی از دست رفته شود) و نیز استئوتومی زانو (برش و جراحی اصلاحی بر روی استخوان) ممکن است به کار گرفته شود که گزینه آخر بیشتر در مورد جوانان و آسیب‌های جزئی مفصل زانو پاسخگو است. در مورد هیپ نیز اخیراً جراحی ریسرفیس (پوشاندن سطح مفصل توسط روکش فلزی) به عنوان جایگزینی برای عمل برداشتن هیپ مورد توجه قرار گرفته است.

جراحی تعویض مفصل هیپ و زانو

آرتروز مفاصل، اصلی‌ترین دلیل جراحی تعویض مفصل است. در مورد هیپ، شکست استخوان ران (فمور) از دیگر عوامل اصلی برای جراحی تعویض مفصل می‌باشد. وجود تومور در مفاصل نیز می‌تواند نیاز به این عمل را به وجود آورد. در جراحی تعویض مفصل، مفصل طبیعی با یک کاشته مصنوعی (پروتز) جایگزین می‌شود. این جراحی می‌تواند به صورت تعویض کامل یا تعویض نیمه سطح مفصل باشد.

بیهوشی پیش از عمل

برای انجام جراحی تعویض مفصل هیپ و زانو، ابتدا بیمار به یکی از دو صورت زیر بیهوش می‌شود:

  • بيهوشي عمومي که در آن بيمار کاملاً بيهوش شده و دردي حس نمي‌کند؛
  • بيهوشي موضعي (بي‌حسي ستون فقرات يا اپيدورال) که در اين حالت ماده بيهوشي به کمر بيمار تزريق مي‌شود به طوري که ناحيه پايين‌تر از قفسه سينه بي‌حس گردد. همچنين به بيمار دارو داده مي‌شود تا خواب آلود شود. حتي ممکن است داروهاي قوي‌تري نيز به کار رود به گونه‌اي که بيمار متوجه جراحي نباشد.
فرآيند جراحي تعويض مفصل هيپ

مفصل هيپ از دو بخش عمده تشکيل شده است که در طول عمل جراحي هيپ يکي يا هر دوي اين بخش‌ها ممکن است نياز به تعويض داشته باشند:

  • سوکت (حفره) هيپ (يک بخش از استخوان لگن که استابولوم ناميده مي‌شود)
  • بخش بالايي استخوان ران (سر فمور ناميده مي‌شود)

هيپ جديدي که جايگزين هيپ قبلي مي‌شود معمولاً از بخش‌هاي زير تشکيل شده است:

  • سوکت که معمولاً از يک فلز محکم ساخته مي‌شود؛
  • • یک Liner که درون سوکت جاسازی می‌شود. جنس آن معمولاً از پلاستیک است اما اخیراً برخی پزشکان مواد دیگری نظیر سرامیک و فلز را نیز به کار می‌برند. این Liner به هیپ اجازه می‌دهد که حرکتی نرم داشته باشد؛
  • يک توپ فلزي يا سراميکي که جايگزين سر گرد بالاي استخوان ران (فمور) مي‌شود؛
  • يک محور فلزي که معمولاً به ران وصل مي‌شود تا مفصل را ثابت‌تر نگه دارد.

hip-4

نحوه انجام جراحي

در طول عمل بيمار دردي حس نمي‌کند؛ چرا که ابتدا به يکي از دو روش نامبرده، بيهوش يا بي‌حس مي‌شود. پس از آن، جراح مفصل هيپ را باز مي‌کند که معمولاً از طريق ايجاد يک شکاف در ناحيه کپل انجام مي‌شود سپس مراحل زير را انجام مي‌دهد:

  • سر استخوان ران (فمور) را بريده و جدا مي‌کند؛
  • سوکت هيپ را تميز کرده و باقيمانده غضروف و استخوان آسيب ديده يا دچار آرتروز مفاصل را بر مي‌دارد؛
  • سوکت جديد هيپ را در محل قرار مي‌دهد سپس محور فلزي را به استخوان ران وصل مي‌کند؛
  • براي مفصل جديد، توپي با سايز مناسب انتخاب مي‌کند؛
  • تمام بخش‌هاي جديد را در محل خود محکم مي‌کند. بدين منظور گاهي از نوع مخصوصي سيمان استفاده مي‌نمايد؛
  • عضلات و تاندون‌هاي اطراف مفصل جديد را ترميم مي‌کند؛
  • شکاف جراحي را مي‌بندد.

اين جراحي معمولاً حدود 1 تا 3 ساعت طول مي‌کشد.

hip-3

اقدامات احتياطي بعد از عمل تعويض مفصل هيپ

بعد از جراحي هيپ لازم است برخي اقدامات احتياطي را به مدت سه ماه دنبال کنيد. رعايت اين موارد کمک مي‌کند مفصل شما سريع‌تر بهبود يافته و ريسک دررفتگي مفصل هيپ کاهش يابد.

Arthritis-6

هنگام نشستن بر روي صندلي، پاي خود را بر روي پاي ديگر نيندازيد.

Arthritis-7

مفصل هیپ را بیش از 90 درجه خم نکنید.

Arthritis-8

بدن یا پایتان را نپیچانید.

Arthritis-9

بر روی صندلی‌های بلند بنشینید یا از یک بالش برای افزایش ارتفاع استفاده کنید.

Arthritis-10Arthritis-11

از وسایل کمکی بلند نظیر پاشنه کش و ریچر به ترتیب برای پوشیدن کفش و برداشتن وسایل استفاده کنید.

Arthritis-12

به مدت سه ماه با قرار دادن دو بالش بین پاهایتان بخوابید یا از یک بالش بلند استفاده کنید. شما ممکن است برای قرار دادن بالش‌ها نیاز به کمک داشته باشید.
فرآیند جراحی تعویض مفصل زانو

طی جراحی تعویض مفصل زانو، غضروف و استخوان آسیب دیده از محل مفصل برداشته می‌شوند و به جای آن‌ها پروتز قرار می‌گیرد. این قطعات پروتزی ممکن است در یک تا سه لایه از مفصل زانو قرار داده شوند:

  • انتهای پایینی استخوان ران (فمور) که پروتز جایگزین معمولاً از جنس فلز است؛
  • انتهای بالایی استخوان درشت نی ساق پا که تیبیا نامیده می‌شود. پروتز این ناحیه معمولاً از جنس فلز و یک پلاستیک بسیار محکم است؛
  • قسمت عقبی کاسه زانو (کشکک) که پروتز این ناحیه معمولاً از جنس پلاستیک بسیار محکم است.

hip-4

نحوه انجام جراحی

پس از بیهوشی، جراح یک برش به طول 25-20 سانتیمتر بر روی زانو ایجاد کرده و آن را باز می‌کند. سپس:

  • کاسه زانو (کشکک) را از روی مسیر برداشته، بخش‌های انتهایی ران (فمور) و درشت نی را طوری برش می‌زند که به اندازه مفصل مصنوعی که قرار است جایگزین شود، جا باز شود؛
  • بخش زیرین کاسه زانو را برش می‌زند به طوری که اجزای جدید بتوانند به آن متصل شوند؛
  • دو قسمت پروتز را به استخوان‌ها چسبانده و محکم می‌کند، به طوری که یک سر آن به بخش انتهایی ران و سر دیگر به بخش انتهایی ساق متصل شود؛
  • عضلات و تاندون‌های اطراف مفصل جدید را ترمیم کرده و برش جراحی را می‌بندد.

این جراحی معمولاً حدود 2 ساعت طول می‌کشد.

به طور معمول زانوی مصنوعی یک بخش فلزی و یک بخش پلاستیکی دارد. اخیراً برخی جراحان مواد متنوعی اعم از فلز بر فلز، سرامیک بر سرامیک و سرامیک بر پلاستیک را نیز مورد استفاده قرار می‌دهند.

Arthritis-14

اقدامات احتیاطی بعد از عمل تعویض مفصل زانو

بعد از جراحی زانو لازم است برخی اقدامات احتیاطی را به مدت سه ماه دنبال کنید. رعایت این موارد کمک می‌کند مفصل شما سریع‌تر بهبود یافته و ریسک خشکی مفصل و ایجاد محدودیت حرکتی در آن کاهش یابد.

Arthritis-15

بر روی مفصل زانوی جدید خود، زانو نزنید.

Arthritis-16

هنگام خوابیدن، زیر زانوی جراحی شده بالش نگذارید. در صورت خمیده نگهداشتن زانو ممکن است مفصل خشک شود.

Arthritis-17

بر روی زانوی خود ننشینید.
در چه شرایطی جراحی تعویض مفصل تجویز می‌شود؟

معمول‌ترین دلیل برای تعویض مفصل هیپ یا زانو از بین بردن دردهای شدید ناشی از التهاب و تخریب مفاصل است که حرکات بیمار را محدود می‌کند.

این دو جراحی معمولاً بر روی بیماران 60 سال به بالا انجام می‌شود اما بسیاری از افرادی که تحت عمل قرار می‌گیرند جوان‌ترند.

  • بیمار نشانه‌های آسیب و سائیدگی زانو را داشته باشد که عبارتند از:
    • درد شدید هنگام شب که مانع از خواب راحت می‌شود
    • دردی که انجام فعالیت‌های روزمره نظیر کارهای خانه و استحمام را محدود کند
    • فرد توانایی راه رفتن و مراقبت از خود را نداشته باشد
    • لنگیدن در اثر درد
    • دفورمیتی و تغییر شکل زانوها (کج شدن زانوها به صورت پاهای پرانتزی)
  • روش‌های درمانی دیگر جواب نداده باشند
  • بیمار از فرآیند عمل و مراقبت‌های پس از آن آگاه شده و با آن موافقت کرده باشد

خطرات جراحی

ریسک‌های عمومی در هر جراحی

    • خونریزی
    • ایجاد لخته خون در پاها که ممکن است به سمت ریه‌ها حرکت کند
    • حمله یا سکته قلبی طی عمل
    • عفونت ریه، مجاری ادراری و قفسه سینه

موارد اشاره شده در هر جراحی احتمال بروز دارند اما در صورت کاربرد تکنیک اصولی جراحی و انجام احتیاطات لازم مانند تجویز داروهای ضد لخته شدن خون و آنتی‌بیوتیک‌ها، بسیار به ندرت رخ می‌دهند.

مراقبت‌های پیش از عمل

ادامه مطلب

مراقبت‌های پس از عمل

ادامه مطلب

نتایج جراحی

جراحی تعویض مفصل هیپ و زانو، در صورت کارگذاری دقیق پروتز اکثراً موفقیت‌آمیز است و در رهایی بیمار از تمام یا بخش عمده‌ای از درد بسیار مؤثر عمل می‌کند. در عمل هیپ و زانو اغلب مردم پس از بهبودی کامل، برای راه رفتن به وسایل کمکی نیاز ندارند. عمل فوق علاوه بر رفع درد اغلب بهبود قابل ملاحظه‌ای را در کیفیت زندگی بیمار ایجاد می‌کند مانند توانایی راه رفتن بدون درد، انجام اکثر ورزش‌ها، رفع لنگیدن پا و برطرف شدن اختلاف طول پاها.

طول عمر مفصل مصنوعی هیپ و زانو 15 تا 20 سال است که در بسیاری از موارد به 25 تا 30 سال نیز می‌رسد. پس از این مدت ممکن است بافت مصنوعی استحکام خود را از دست بدهد، اتصالش با بافت‌های اطراف سست شود و نیاز به تکرار عمل را به وجود آورد. همچنین سطح مفصلی پروتز ممکن است در اثر اصطکاک و در طی زمان دچار فرسایش و استهلاک شود. در این شرایط امکان دارد پس از چندین سال استفاده از پروتز، تنها نیاز به تعویض قطعه پلاستیکی بین دو سطح فلزی پیش آید. البته امروزه با توجه به پیشرفت‌های چشمگیری که در طرح و جنس پروتزها صورت گرفته است، پروتزهای هیپ و زانو بهبود قابل ملاحظه‌ای پیدا کرده و عمر و دوام آن‌ها افزایش یافته است. احتمال می‌رود که پروتزهای نوین با سطوح جدید، عمر بسیار طولانی‌تری نسبت به پروتزهای نسل قبل خود داشته باشند زیرا در ساخت آن‌ها از مواد با استهلاک پایین و بسیار مقاوم در مقابل فرسایش استفاده شده است

result

کمپانی‌های پروتز


یکی از پارامترهای تعیین کننده در جراحی تعویض مفصل هیپ و زانو، کیفیت پروتز مصرفی می‌باشد. دکتر الماسی زاده به منظور دستیابی به بهترین نتایج جراحی، از برترین برندهای پروتز هیپ و زانو بهره می‌برند. کمپانی‌های به نام در این حوزه Zimmer ( تهران ستورز- نمایندگی در ایران)، DePuy( ارکان درمان- نمایندگی در ایران)، Stryker(داهی طب- نمایندگی در ایران)، Wright Medical (دبیر- نمایندگی در ایران)، Smith & Nephew ( جلال آرا- نمایندگی در ایران) و Mathys ( ایران تومل- نمایندگی در ایران) هستند.

Scroll to Top
برای عضویت در خبرنامه سایت دکتر الماسی زاده،ایمیل خود را وارد کنید

ایمیل شما محافظت میشود
Dog