روند جراحی تعویض مفاصل کوچک

بیماری‌های مفاصل دست و پا

مفاصل مچ و انگشتان دست و نیز مچ و انگشتان پا، مفاصل کوچک و ظریف بدن هستند. اختلالات و التهابات مفصلی می‌توانند زمینه‌ساز آسیب جدی به مفاصل مچ، انگشتان دست و قوزک پا شوند. از سوی دیگر بی‌توجهی به سلامت پاها نظیر پوشیدن کفش‌های نامناسب می‌تواند صدمات شدیدی به مفاصل انگشتان پا وارد نماید که نیاز به جراحی مفصل را به وجود آورد.

التهاب مفاصل (Arthritis)
آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis)

در این بیماری که در گروه بیماری‌های خود ایمنی قرار می‌گیرد، ممکن است التهاب مزمن در مفاصل، بافت‌های اطراف و سایر ارگان‌های بدن رخ دهد.

آرتریت پسوریاتیک (Psoriatic Arthritis)

این بیماری یک اختلال مزمن است که التهاب پوست و مفاصل را سبب می‌شود. در این بیماری، مفاصل دردناک، بدون انعطاف و متورم می‌شوند. همچنین التهاب تاندونی و نیز برافروختگی و التهاب در سایر ارگان‌ها رخ می‌دهد.

آرتروز (Osteoarthritis)

در این بیماری غضروفی که به عنوان نرمه بین استخوان‌های درگیر در یک مفصل عمل کرده و از سایش آن‌ها جلوگیری می‌کند، به مرور از بین می‌رود. در نتیجه این عارضه، استخوان‌ها بی‌حفاظ مانده و به یکدیگر ساییده می‌شوند. این مسئله باعث می‌شود که استخوان‌ها و سایر بافت‌های موجود در مفاصل، آسیب دیده و دردناک شوند. آرتروز شایع‌ترین عامل آسیب به مفاصل کوچک است.
آرتروز در مفاصل مچ، انگشتان و شست دست، به خصوص در مفاصل نزدیک به نوک انگشتان و مفصلی که شست را به دست وصل می‌کند، رایج است. آرتروز در قوزک و مفاصل انگشتان پا نیز شیوع بسیار دارد، به خصوص در مفصلی که انگشت شست را به پا وصل می‌کند بیشتر دیده می‌شود، هرچند بروز این عارضه در سایر مفاصل نیز معمول است.

کفش‌ نامناسب

کفش‌های تنگ و غیر استاندارد مهمترین عامل به وجود آمدن اختلالات شدید در انگشتان پا هستند. پوشیدن کفش‌های تنگ می‌تواند انگشتان پا را از تعادل خارج کند. خم و راست شدن دو عضله همراه با یکدیگر باعث حرکت یک انگشت می‌شود اگر کفشی باعث شود که انگشت برای مدت طولانی در حالت خمیده باقی بماند، عضلات و تاندون‌های آن منقبض و تنگ می‌شوند در نتیجه صاف کردن انگشت در این شرایط مشکل خواهد شد. با استفاده طولانی مدت از این کفش‌ها، عضلات منبسط کننده دیگر قادر نخواهند بود انگشت را به حالت صاف بازگردانند حتی اگر پوشیدن کفش را متوقف کنید.
هر چند عامل اصلی در ایجاد ناهنجاری‌های انگشتان پا، پوشیدن کفش نامناسب است اما بیماری‌هایی نظیر مشکلات مادرزادی در کف پا، بیماری‌های مفصلی، آسیب به اعصاب، اختلال در جریان خون و شکستگی استخوان انگشت نیز می‌تواند ناهنجاری‌هایی را به وجود آورد که از جمله مهمترین آن‌ها می‌توان به سه اختلال زیر اشاره نمود.

انگشت چکشی (Hammer Toe)

این عارضه زمانی رخ می‌دهد که یکی از انگشتان پا (معمولاً انگشت دوم) در مفصل میانی انگشت (مفصل PIP) به سمت پایین خم شود. همچنین ممکن است در محل مفصل MTP، مفصل به سمت بالا خم شود یا نزدیک‌ترین مفصل به نوک انگشت (DIP) نیز دچار بد شکلی شود.
small-joints-replacement-1

انگشت چنگالی (Claw Toe)

این عارضه معمولاً تمام انگشت‌های پا به جز شست را درگیر کرده و باعث می‌شود که انگشت در محل مفصل میانی (PIP) و ابتدایی (DIP) به سمت پایین خم شود به طوری که انگشت شکل چنگالی به خود بگیرد. همچنین این بد شکلی باعث می‌شود که مفصل اتصال دهنده انگشت به بدنه پا نیز به بالا خم شود (در محل مفصل MTP).
small-joints-replacement-2

انگشت چوگانی (Mallet Toe)

این عارضه معمولاً در بلندترین انگشت پا (انگشت دوم) رخ می‌دهد اما امکان دارد سایر انگشت‌ها را نیز درگیر کند. در این حالت، انگشت در محل مفصل ابتدایی (DIP) به پایین خم می‌شود.
small-joints-replacement-3

جراحی تعویض مفاصل کوچک

در صورتی که آسیب وارده و درد ناشی از ناهنجاری‌های مفصلی در مچ و انگشتان دست و پا شدید باشد به طوری که درمان‌های دارویی، تمرینات توانبخشی و استفاده از مچ‌بندهای طبی پاسخگو نباشد، بنا به تشخیص پزشک ممکن است جراحی تعویض و ترمیم مفاصل کوچک تجویز شود.
از آنجا که روند انجام جراحی مفاصل مچ و انگشتان دست و پا مشترکات و تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند، ابتدا مراحل مشترک به طور کلی توضیح داده شده است سپس نوع ایمپلنت (مفصل مصنوعی) و مراحل خاص هر یک از جراحی‌ها به تفصیل شرح داده می‌شود.

مراحل عمومی
بیهوشی

برای انجام جراحی ممکن است از بیهوشی عمومی یا موضعی استفاده شود. در حالت اول هوشیاری خود را به طور کامل از دست می‌دهید اما در حالت دوم فقط موضع جراحی بی‌حس شده و به شما داروهای آرام‌بخش داده می‌شود تا حین عمل نیمه هوشیار و خواب‌آلود باشید.

جلوگیری از عفونت

پس از بیهوشی، جراح ابتدا ناحیه جراحی را با محلول ضد باکتری می‌شوید که احتمال انتقال عفونت به حداقل برسد. سپس برش جراحی را ایجاد می‌کند.

باز کردن مسیر جراحی

ابتدا جراح به دقت بافت‌های نرمی که در مسیر قرار دارند را به وسیله ابزاری مخصوص کنار می‌زند تا بتواند مفصل را به خوبی ببیند. هنگام کنار زدن بافت‌ها کاملاً دقت می‌شود که اعصاب و رگ‌های ناحیه تحت عمل آسیب نبینند. سپس کپسول مفصلی باز می‌شود تا اعضای داخل آن (غضروف، رباط و …) تحت جراحی لازم قرار گیرند.

نحوه جراحی

انگشتان دست
مفصل مصنوعی

در حالی که جنس ایمپلنت استفاده شده در جراحی هیپ و زانو بیشتر فلز یا پلاستیک است، برای جایگزینی مفاصل انگشتان معمولاً از ایمپلنت‌های پلاستیک سیلیکونی استفاده می‌شود. مفصل مصنوعی انگشتان از یک بدنه و دو زائده تشکیل شده است. عملکرد آن مانند لولای در است و امکان باز و بسته شدن انگشت را فراهم می‌سازد.
small-joints-replacement-4

روند جراحی

این جراحی به طور معمول حدود 2 ساعت طول می‌کشد و مراحل آن به صورت زیر است:

  • یک برش در پشت انگشتی که باید تحت جراحی قرار گیرد، ایجاد می‌شود.
  • مسیر جراحی همان طور که توضیح داده شد، به دقت باز می‌شود.
  • جراح استخوان‌هایی که در شکل‌گیری مفصل نقش دارند را برش می‌زند به طوری که مسطح شوند.
  • با استفاده از بِر (Burr) که نوعی مته مخصوص جراحی است درون استخوان‌ها حفره‌ای ایجاد می‌کند که دو زائده ایمپلنت در آن جاسازی شوند.
  • ایمپلنت را فرم می‌دهد که به خوبی درون حفره استخوانی چفت شود.
  • پس از آن که ایمپلنت در محل خود قرار گرفت، جراح با استفاده از رباط‌های ناحیه اطراف، آن را در جای خود محکم می‌کند. این امر باعث می‌شود که ایمپلنت محافظت شده و پایداری آن افزایش یابد.
  • بافت‌های نرم به یکدیگر دوخته شده، انگشت باندپیچی و آتل‌بندی می‌شود.

در مورد انگشت شست دست، شکاف جراحی در ریشه انگشت ایجاد می‌شود. همچنین ایمپلنت‌های نوینی برای مفصل این انگشت ارائه شده است که کروی هستند تا لغزیدن دو بند انگشت بر روی یکدیگر را تسهیل کرده و درجه آزادی حرکت را افزایش دهد. در این حالت پس از برداشتن غضروف تخریب شده و برش زدن استخوان، در استخوان‌های دو طرف حفره‌هایی به شکل کاسه ایجاد می‌شود تا ایمپلنت کروی بتواند درون آن‌ها قرار گیرد. سپس ایمپلنت که مانند یک تیله گرد و صیقلی است در محل خود قرار می‌گیرد.

مچ دست

مفصل مصنوعی

ایمپلنت‌های اولیه مچ به طور کامل از سیلیکون پلاستیکی انعطاف‌پذیر ساخته می‌شدند که در فضای بین مفصلی قرار می‌گرفتند و وظیفه آن‌ها تنها این بود که مانع از سایش استخوان‌ها شوند. مفاصل مصنوعی جدیدتر از فلز و پلاستیک ساخته می‌شوند که سه قسمت اصلی دارند.
small-joints-replacement-5

  • بخش رادیال (Radial Component)
    این بخش به استخوان زند زبرین (رادیوس) ساعد متصل می‌شود و از دو قسمت تشکیل شده است. قسمت فلزی نیم کاسه‌ای (سوکت) که در جلوی زند زبرین (ناحیه مچ) قرار می‌گیرد و زائده‌ای متصل به آن که در حفره ایجاد شده در استخوان زند زبرین وارد می‌شود.
  • جدا کننده پلاستیکی (Plastic Spacer)
    این بخش در مفصل مچ قرار می‌گیرد و دو بخش دیگر ایمپلنت را به یکدیگر متصل می‌کند. معمولاً یک سمت جدا کننده پلاستیکی کروی است که درون سوکت بخش رادیال قرار گرفته و به مچ اجازه چرخش و حرکت می‌دهد. سمت دیگر آن تخت است که به بخش کارپال ثابت می‌شود. این طراحی، علاوه بر بکارگیری مواد محکم و صیقلی برای جدا کننده پلاستیکی، حرکت مچ مصنوعی را به حالت طبیعی نزدیک می‌کند.
  • بخش مچ یا کارپال (Carpal Component)
    این بخش به استخوان کف دست اتصال می‌یابد. یک قسمت تخت فلزی دارد که در تماس با جدا کننده پلاستیکی می‌باشد. همچنین دارای دو یا سه زائده میله‌ای شکل است که در استخوان‌های مچ محکم می‌شوند.
روند جراحی
  • جراح شکاف جراحی را در قسمت پشت مچ دست ایجاد می‌کند.
  • ردیف اول استخوان‌های مچ برداشته می‌شوند و انتهای استخوان زند زبرین نیز برش می‌خورد تا فضای کافی برای مفصل مصنوعی فراهم شود.
  • استخوان‌های دست و زند زبرین ساعد با مته‌های مخصوص آماده عمل می‌شوند؛ بدین صورت که درون آن‌ها حفره‌ای ایجاد می‌شود که فضای کافی برای جاسازی زائده‌های ایمپلنت را فراهم سازد.
  • زائده‌های مفصل مصنوعی برش داده می‌شوند تا به خوبی درون حفره‌ها چفت شوند.
  • مفصل مصنوعی در محل قرار داده شده و میزان حرکت و درجه آزادی آن تست می‌شود تا جراح مطمئن شود که حرکت آن به خوبی صورت می‌گیرد.
  • پس از اطمینان از کیفیت حرکت، جراح زائده‌ها را با سیمان مخصوص در محل خود ثابت می‌کند.
قوزک پا
مفصل مصنوعی

ایمپلنت قوزک پا معمولاً از دو قسمت تشکیل شده است:

  • بخش درشت‌نی یا تیبیال (Tibial): جایگزین قسمت کاسه‌ای شکل (بخش بالایی مفصل) قوزک پا می‌شود. این بخش معمولاً از دو قسمت تشکیل شده است، یک بخش تخت فلزی که سینی فلزی نامیده شده و مستقیماً به استخوان درشت‌نی وصل می‌شود و یک کاپ پلاستیکی که به بخش فلزی وصل شده و یک سوکت را برای قوزک مصنوعی شکل می‌دهد.
  • بخش مچ یا تالوس (Talus): جایگزین قسمت بالایی مچ پا (بخش پایینی مفصل) می‌شود. این بخش از فلز تشکیل شده است و درون سوکت بخش تیبیال جاگذاری می‌شود.
  • جراح ممکن است از نوعی سیمان مخصوص برای اتصال بخش‌های فلزی به استخوان استفاده کند. در صورتی که از سیمان استفاده نشده باشد معمولاً در اطراف ایمپلنت، فضای کافی قرار داده می‌شود به طوری که استخوان بتواند در آن ناحیه رشد کرده و ایمپلنت را به استخوان بچسباند.

    small-joints-replacement-6Arthrodesis-7
    روند جراحی
    • برش در قسمت جلوی قوزک پا ایجاد می‌شود.
    • برای اینکه سوکت فلزی به خوبی در محل قرار گیرد، انتهای استخوان‌های مچ شکل داده می‌شوند.
      • ابتدا درشت‌نی و نازک‌نی اصلاح می‌شوند؛
      • سپس بخش بالایی مچ فرم داده می‌شود تا فضای لازم برای قرارگیری قسمت فلزی تالوس فراهم شود.
    • تمام بخش‌های مفصل مصنوعی در محل قرار داده شده و مفصل تست می‌شود تا از آزادی حرکت آن اطمینان حاصل شود.
    • برای اینکه جراح مطمئن شود بخش‌های ایمپلنت کاملاً در جای خود محکم شده‌اند، دقیقاً در بالای مفصل مصنوعی دو پیچ را در درشت‌نی و نازک‌نی داخل می‌کند.
    • یک تکه استخوان پیوندی بین درشت‌نی و نازک‌نی قرار می‌گیرد تا باعث جوش خوردن آن‌ها به یکدیگر شود. این امر مانع از حرکات بین استخوانی و در نتیجه سُست و لق شدن مفصل مصنوعی می‌شود. استخوان پیوندی از همان قطعه‌ای که پیش‌تر از روی استخوان قوزک پا برداشته شده بود، تهیه می‌شود.
    • در اطراف ساق پا و قسمت‌های پایین آن از باند و قالب بزرگی استفاده می‌شود تا قبل از بهبودی کامل، مانع از آسیب‌های احتمالی به قوزک پا هنگام راه رفتن شود.
انگشتان پا

بر اساس ناهنجاری به وجود آمده، آرتروپلاستی انگشتان پا معمولاً به یکی از سه روش زیر انجام می‌گیرد.

آرتروپلاستی مفصل DIP

در اختلال انگشت چکشی ممکن است انجام این جراحی پیشنهاد شود. جراحی از طریق ایجاد شکاف کوچکی در بالای انگشت پا و مفصل DIP صورت می‌گیرد. جراح یک طرف مفصل را به طور کامل برمی‌دارد. این امر فشار را از روی رباط‌ها و زردپی‌های ناحیه برداشته و به انگشت اجازه می‌دهد که در جهت صحیح قرار گیرد. هنگامی که جهت‌گیری انگشت به حالت طبیعی بازگشت، با استفاده از گیره و منگنه‌های مخصوص یا پین‌های فلزی در همان جهت ثابت می‌شود تا درمان کامل انجام گیرد.
small-joints-replacement-9

small-joints-replacement-10

آرتروپلاستی مفصل PIP

یکی از روش‌های درمان انگشت چنگالی، آرتروپلاستی مفصل PIP است. پس از ایجاد شکاف جراحی بر روی مفصل، یک تکه از استخوان بند دوم انگشت (Proximal Phalanx) برداشته می‌شود تا انگشت کوتاه‌تر شده و فشار وارد بر روی مفصل کمتر شود. سپس با استفاده از پین‌ها یا منگنه‌های فلزی مخصوص، انگشت در همان جهت ثابت می‌شود تا درمان کامل انجام گیرد.
در طول درمان، یک بافت شبه مفصلی بین دو استخوان (در مفصلی که برداشته شده است) شکل می‌گیرد که تا حدی اجازه حرکت بین استخوانی را فراهم ساخته و از ساییدن دو استخوان بر روی یکدیگر جلوگیری می‌کند.
small-joints-replacement-9
small-joints-replacement-10
<

آزادسازی مفصل MTP

اگر عارضه انگشت چنگالی وجود داشته باشد، ممکن است مفصل MTP آزاد شود تا انقباض از روی این مفصل برداشته شده و به بند دوم انگشت اجازه داده شود که به موقعیت طبیعی خود بازگردد. این جراحی با ایجاد شکاف در بالای انگشت و مفصل MTP انجام می‌شود. سپس جراح رباط‌ها و زردپی‌های مربوطه را آزاد می‌کند تا جایی که انگشت به موقعیت طبیعی بازگردد. همچنین ممکن است از یک پین فلزی برای ثابت نگهداشتن انگشت در موقعیت صحیح استفاده شود. این پین تا زمانی که بافت‌ها به طور کامل بهبود یابند، باقی می‌ماند. مدت باقیماندن پین در موضع ممکن است بین 3 تا 4 هفته باشد.

پیش از عمل

در صورتی که بر اساس تشخیص پزشک تصمیم به انجام جراحی گرفتید، ابتدا جراح برای شما یک معاینه فیزیکی کامل تجویز می‌کند تا مطمئن شود در بهترین شرایط فیزیکی برای انجام عمل جراحی قرار دارید.
برای جراحی باید از صبح در بیمارستان حاضر شوید و دقت کنید که از نیمه شب قبل از عمل چیزی نخورده و نیاشامیده باشید. مدت زمانی که پس از عمل در بیمارستان سپری می‌کنید به نوع عمل و بیهوشی بستگی خواهد داشت. جراحی تعویض مفاصل انگشتان معمولاً یک عمل سرپایی محسوب می‌شود؛ بدین معنی که می‌توانید در همان روز بیمارستان را ترک کنید.

مشکلات احتمالی

این عمل نیز مانند هر جراحی دیگری ممکن است عوارضی به دنبال داشته باشد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • عوارض ناشی از بیهوشی
  • عفونت
  • آسیب به اعصاب

همان‌طور که بیان شد، هنگام عمل پزشک عروق و اعصابی که در مسیر جراحی قرار می‌گیرند را کنار می‌زند تا مفصل را به راحتی ببیند. هر چند این مرحله با دقت و مهارت انجام می‌شود اما به هر حال احتمال اندکی وجود دارد که اعصاب و رگ‌های این ناحیه آسیب ببینند.

  • شکست عملیات ایمپلنت گذاری

در صورتی که مفصل مصنوعی آسیب ببیند (مثلاً در اثر فشار یا ضربه بشکند)، یا از جای خود جابجا شده یا کاملاً در رود، نیاز به تکرار جراحی خواهد بود.

پس از عمل

پس از عمل، مفصل جراحی شده در یک قالب (آتل) قرار گرفته و کاملاً باند پیچی می‌شود برای اینکه تا درمان کامل، صاف و بی‌حرکت بماند. پس از 5 تا 7 روز، جراح شما را معاینه مجدد می‌کند و 10 تا 14 روز پس از عمل بخیه‌ها را می‌کشد. در صورتی که بعد از عمل درد داشته باشید پزشک برای شما داروهای مسکن تجویز می‌کند. تا چند روز پس از عمل، محل جراحی را بالاتر از سطح صاف نگه دارید تا مانع از تورم شود. همچنین زمانی که دراز می‌کشید یا می‌خوابید نیز یک بالش زیر آن قرار دهید.
در جراحی‌های بزرگتر (مانند تعویض مفصل مچ دست یا قوزک پا) ممکن است در روز اول، یک لوله مکنده در موضع جراحی تعبیه شود تا خون اضافی را مکیده و مانع از تجمع خون و تورم بافت شود.
در جراحی مچ دست تا 6 هفته و در جراحی انگشتان برای برخی از بیماران تا 3 هفته از یک آتل استفاده می‌شود که کل بازو و دست را نگه می‌دارد تا ایمپلنت جا بیفتد. از سوی دیگر، پس از جراحی قوزک پا به شما توصیه می‌شود که 10 تا 12 هفته با عصای زیر بغل یا واکر راه بروید. در این مدت ممکن است پای شما در آتل نیز قرار گیرد تا هنگام راه رفتن، وزن خود را روی پای جراحی شده نیندازید. در جراحی انگشتان پا، پوشیدن کفش‌های مخصوصی تجویز می‌شود که درون آن از جنس پشم است و انگشتان را محافظت می‌کند.

توانبخشی و فیزیوتراپی

پس از جراحی، یک فیزیوتراپ یا کار درمان در مورد فعالیت‌هایی که باید انجام دهید شما را راهنمایی می‌کند. به طور معمول روند بهبودی تا 3 ماه طول می‌کشد.
اولین مراقبت‌هایی که باید انجام دهید جهت کنترل درد و جلوگیری از تورم است که از آن جمله می‌توان به گرم کردن و ماساژ دادن ناحیه تحت جراحی توسط درمان‌گر اشاره نمود.
پس از آن انجام تمرینات سبک مربوط به دامنه حرکت مفصل را شروع می‌کنید. تمرین‌های قوی کننده عضلات موضع جراحی به شما داده خواهد شد که پایداری مفصل را افزایش می‌دهد. برای برداشتن وسایل و انجام سایر فعالیت‌های روزمره (بسته به شغلی که دارید) به شما روش‌هایی آموزش داده می‌شود که کمترین فشار را به مفصل مصنوعی وارد کند. دقت داشته باشید که با مفصل جراحی شده، کارهای سنگین یا حرکات سریع انجام ندهید.
هدف درمان‌گر این است که درد را تحت کنترل در آورد، قدرت و دامنه حرکت مفصل جراحی شده را افزایش دهد و به شما کمک کند که فعالیت‌های حرکتی طبیعی خود را باز یابید.

Scroll to Top
برای عضویت در خبرنامه سایت دکتر الماسی زاده،ایمیل خود را وارد کنید

ایمیل شما محافظت میشود